สารคดี ‘สถานีวิทยุ BBC’ : บุกถิ่นแดงในชนบทไทย

Lucy Ash, BBC Radio 4, ประชาไท, 23 เมษายน 2552 : ผู้ชม 1160

23 เมษายน 2552, BBC Radio - เมื่อ เตรียมตัวที่จะมาร่วมการประท้วงที่ในกรุงเทพเมื่อเร็วๆ นี้ บรรดาผู้สนับสนุนทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรีที่ถูกขับไล่ออกไปได้จัดงานหาทุนและบำรุงขวัญกันที่ภาคอีสาน อันเป็นพื้นที่หลักของกลุ่มเสื้อแดง

-

สนามด้านนอกของสถานีวิทยุมีขนาดใหญ่เท่ากับสองสนามฟุตบอล และอัดแน่นไปด้วยโต๊ะ

แน่นอน เป็นโต๊ะสีแดง และผ้าปูโต๊ะสีแดง

ประชาชน ทยอยกันมา พร้อมกับกระสอบบรรจุข้าวและตะกร้าใบใหญ่บรรจุมะม่วงและพริก ด้านนอกห้องบันทึกเสียง กลุ่มผู้หญิงกำลังช่วยกันหั่นและฝานผักต่างๆ

พวกเธอหัวเราะและร้องเพลงไปด้วยขณะทำงาน ดูเหมือนว่าทุกคนกำลังมีความสุข

เมื่อ พระอาทิตย์ตกดิน สถานที่นั้นก็คับคั่งไปด้วยผู้คน เกือบทุกคนสวมเสื้อสีแดง บรรยากาศร้อนอบอ้าว แต่บนเวทีนักร้องสาวๆ ในชุดที่ตัดเย็บด้วยผ้าไลกร้ากับรองเท้าบู้ท ร้องและเต้นกันอย่างสุดเหวี่ยง

‘สร้างพลัง’ในชนบท

เบื้องหลังพวกเธอคือโปสเตอร์ขนาดใหญ่ มีรูปภาพของสองชาย : ด้านหนึ่งเป็นภาพของอดีตนายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร และอีกด้านหนึ่งคือภาพของผู้ที่เป็นเจ้าภาพจัดงานคืนนั้น ‘ขวัญชัย ไพรพนา’ หัวหน้าสถานีวิทยุชุมชนคนรักอุดร

ขวัญ ชัย, ชายร่างใหญ่เสียงดัง, เป็นพี่ใหญ่ในพื้นที่นี้ - เป็นหนึ่งในผู้มีอิทธิพลที่สุดของเมืองอุดรธานี เขาเคยเป็นดีเจที่ได้รับความนิยมมาก และเป็นผู้สนับสนุนการออกเทปเพลง ‘ลูกทุ่ง’ ซึ่งเป็นดนตรีพื้นบ้านของไทย

“ผมเป็นเด็กท้องนา” เขาบอก “ผมไม่เคยสนใจการเมืองมาก่อน”

เขา บอกฉันว่า เขาเพิ่งก่อตั้งสถานีวิทยุเมื่อสามปีที่แล้วเพื่อโต้ตอบสิ่งที่เขาเรียกว่า เป็นการโฆษณาชวนเชื่อจากขบวนการเสื้อเหลือง เพราะขบวนการนี้กำจัดทักษิณออกไป และจากนั้นก็พยายามกำจัดฝ่ายที่สนับสนุนรัฐบาลทักษิณ

“ทุก สิ่งทุกอย่างเปลี่ยนแปลงหลังจากที่ทักษิณขึ้นสู่อำนาจ เราพบว่า พวกเราสามารถทำงานร่วมกันเพื่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ของเราในแบบ ที่พวกเราไม่เคยทำมาก่อน” เขาบอก

“แต่หลังจากที่ทักษิณถูกขับไล่ออกไป สิ่งต่างๆ เริ่มที่จะย้อนกลับไปที่เดิม” เขากล่าวเพิ่มเติม

“เรา รู้สึกเราถูกจับมัดมืออีกครั้งหนึ่งหลังจากที่เคยถูกปล่อยให้เป็นอิสระแล้ว แต่เดี๋ยวนี้คนทั้งประเทศใช้อินเทอร์เนตได้ และชาวบ้านก็เรียนรู้ว่าจะสื่อสารกันได้อย่างไร ขอบคุณทักษิณที่ทำให้คนที่นี่เข้าใจว่าพวกเขามีส่วนร่วมในระบบการเมือง”

มุ่งสู่กรุงเทพฯ

พวกเรากำลังอยู่ในภาคที่ยากจนที่สุดของประเทศไทย ซึ่งเป็นปลักโคลนหลังบ้านที่ถูกลืมและเป็นนาข้าวที่กว้างไกลจนสุดตา

อุดรธานีเป็นจังหวัดที่ไม่มีอะไรน่าสนใจนักสำหรับการท่องเที่ยว แต่ในทางการเมืองนั้น ภาคอีสานมีความหมายมาก

ที่นี่เป็นพื้นที่ของฝ่ายเสื้อแดง - เขตอิทธิพลของบรรดาผู้เคลื่อนไหวเรียกร้องให้มีการยุบสภาและเลือกตั้งใหม่

พวกเขาอ้างว่า รัฐบาลชุดปัจจุบันไม่ชอบธรรม ขึ้นมาสู่อำนาจด้วยการประท้วงของกลุ่มเสื้อเหลืองเมื่อปีที่แล้ว

พวกเสื้อแดงกล่าวหาด้วยว่า พวกชนชั้นนำของประเทศ – ทหาร, ตุลาการ และบุคคลที่ไม่ได้รับการเลือกตั้งนั้นทำลายประชาธิปไตยโดยการเข้ามาแทรกแซงการเมือง

กลุ่มคนรักอุดรฯ กำลังจัดงานฉลองครบรอบ 3 ปีของการก่อตั้งสถานีวิทยุ และเป็นการจัดหาทุนครั้งใหญ่ด้วย

แต่ละโต๊ะมี 10 ที่นั่ง ราคาโต๊ะละ 2,000 บาท (56 เหรียญสหรัฐ) สำหรับหลายๆ คนที่นี่ ราคานี้มีมูลค่ามากกว่าครึ่งหนึ่งของรายได้แต่ละเดือนของพวกเขา อย่างไรก็ตาม โต๊ะจำนวน 430 โต๊ะนั้นขายหมดล่วงหน้าไปแล้ว ขวัญชัยบอกว่า เงินที่ได้จะนำไปเป็นค่าเช่ารถบัสเพื่อพาคนหลายพันคนมาร่วมประท้วงในกรุงเทพฯ

ห่างออกมาจากเวที ฉันพบกับ ‘นงลักษณ์’ ผู้หญิงวัยประมาณ 50 ปีที่ดูขี้อาย เธอกับน้องสาวเดินทางมาไกลเพื่อมาร่วมงานนี้

“เราต้องขายข้าวเพื่อเดินทางมาคืนนี้” เธอเล่า “หลังจากนี้ เราอาจไม่มีพอกิน อาจต้องจับกบจับปลากิน แต่เราต้องการสนับสนุนสถานีวิทยุของเรา”

“ตอนนี้รัฐบาลดูแลแต่คนรวย – ไม่ได้สนใจคนจนอย่างพวกเรา”

ชาวบ้านหลายคนบอกว่า พวกเขาเจ็บปวดที่ได้รับการปฏิบัติราวกับว่าเป็นคนโง่โดยพวก “คนใต้” ในกรุงเทพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งพวกเขาโกรธที่ฝ่ายตรงข้ามบางคนกล่าวหาว่า พวกเขาไม่มีการศึกษาพอที่จะตัดสินว่าใครควรจะบริหารประเทศ

“พวกชนชั้นนำคิดว่า ประชาชนที่นี่เป็นมนุษย์ที่ต้อยต่ำกว่า” นายแพทย์เหวง โตจิราการ กล่าว เขาเป็นผู้นำคนหนึ่งของกลุ่มเสื้อแดงที่มาร่วมงาน “พวกเขาถึงเรียกพวกเราว่าควาย”

ผู้มาร่วมงานนั้นมีทั้งชาวนาที่ยากจน คนที่ทำงานในโรงงาน รวมถึงผู้ประกอบวิชาชีพต่างๆ นักธุรกิจและนักศึกษา

โครงการเงินกู้ยืม

ที่โต๊ะหนึ่ง ฉันได้คุยกับ ‘พลอย’ หญิงสาวที่ใช้ริบบิ้นสีแดงตกแต่งผม

เธอ เพิ่งจบการศึกษาจากมหาวิทยาลัยในจังหวัดชลบุรี ซึ่งเธอต้องเก็บตัวไม่เคลื่อนไหวที่นั่น เพราะเป็นคนเดียวในห้องเรียนนั้นที่เป็นฝ่ายเสื้อแดง

“หลายคนเกลียดทักษิณและบอกว่าเขาเป็นคนโกง” เธอบอก “แต่เขาเป็นนายกรัฐมนตรีคนแรกที่คืนบางสิ่งบางอย่างให้กับประเทศ”

“เขาอาจทุจริต – ฉันไม่รู้ ทุกคนที่อยู่ในอำนาจทุจริต แต่อย่างน้อยเขาทำประโยชน์ให้คนยากจน”

เช้าวันรุ่งขึ้น ขณะที่อาสาสมัครหลายสิบคนเริ่มต้นทำความสะอาดสถานที่จัดงานกันขนานใหญ่ นาย ขวัญชัยพาฉันตระเวนหมู่บ้าน เขาต้องการให้ฉันเห็นว่า โครงการเงินกู้ที่ริเริ่มโดยทักษิณนั้น ทำให้ชีวิตของคนในพื้นที่ดีขึ้นอย่างไร

‘พิชิต พิมา’ และชาวนาคนอื่นๆ จำนวนหนึ่งใช้เงินกู้ดอกเบี้ยต่ำสร้างธุรกิจเพาะเห็ดที่ให้ผลตอบแทนดี เขาบอกว่า ตอนนี้เขากำลังค่อยๆ ผ่อนใช้คืนเงินกู้

เขา พาฉันเข้าไปในโรงเพาะเห็ดที่สร้างด้วยไม้ไผ่มีหลังคาสังกะสีคลุม ต้นอ่อนๆ ของเห็ดสีน้ำตาลครีมเป็นพันๆ ต้นกำลังแตกหน่ออยู่ในถุงดินชุ่มน้ำ ในประเทศอังกฤษ สินค้านำเข้าชนิดนี้มีราคาสูงในซุปเปอร์มาร์เก็ต

“ผม มีรายได้เพิ่มขึ้นเป็นสองเท่า ก่อนหน้านี้ ผมอาศัยอยู่ในบ้านแคบๆ และทำงานรับจ้างจิปาถะ ตอนนี้ผมมีบ้านที่มีขนาดเหมาะสมที่จะอยู่ได้ และมีรถยนต์” เขาเล่า

พิชิต ภูมิใจเป็นอย่างยิ่งที่ตอนนี้เขาสามารถส่งบุตรชายเรียนวิศวะในระดับวิทยาลัย ไม่เคยมีใครในครอบครัวของเขาได้เรียนสูงเท่านี้มาก่อน

ปัจจุบัน หลบอยู่ในที่ซ่อน

มาตรการอื่นที่ริเริ่มโดยรัฐบาลทักษิณ คือโครงการสุขภาพถ้วนหน้า 30 บาท รักษาทุกโรค ภายใต้โครงการนี้ โรงพยาบาลต่างๆ มีพันธกรณีที่ต้องรักษาผู้ป่วยด้วยค่าบริการรักษาราคาเดียวกันหมดซึ่งน้อย กว่าหนึ่งเหรียญต่อครั้ง

ขณะ ที่ชาวบ้านบางคนบอกว่า โครงการนี้ช่วยชีวิตพวกเขาไว้ บรรดาผู้ที่ติเตียนอ้างว่า โครงการนี้เป็นความฉาบฉวยของประชานิยมที่ทำให้โรงพยาบาลต่างๆ ล้มละลาย และไม่จัดการบริการการรักษาที่ถูกต้องให้กับคนไข้

ข้อโต้เถียงเกี่ยวกับทักษิณ – วีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ของคนบางคน และคนทุจริตผู้เป็นเผด็จการของบางคนนั้นเป็นภาพสะท้อนของการแบ่งขั้วที่รุนแรงมากของประเทศนี้

วัน สุดท้ายของฉันในกรุงเทพฯ ฉันพบกับขวัญชัยโดยบังเอิญด้านหลังของเวทีหลักของการชุมนุมรอบทำเนียบรัฐบาล เขาปลาบปลื้มกับจำนวนผู้สนับสนุน 5,000 คนจากอุดรธานีที่เพิ่งมาถึงตอนรุ่งสาง

ท้าย ที่สุด ทั้งๆ ที่มีจำนวนคนมหาศาลมาชุมนุมและการใช้วาทศิลป์ปลุกเร้าที่เผ็ดร้อน คนเสื้อแดงไม่อาจบรรลุจุดมุ่งหมายของพวกเขาได้ เมื่อทหารเข้ามาแทรกแซงให้พวกเขายุติการประท้วง

ตอนนี้ ผู้นำหลายคนหลบไปอยู่ในที่ซ่อน รวมทั้งขวัญชัยด้วย

ส่วนสถานีวิทยุของเขา หลังจากวันที่ทหารปราบปราม ตำรวจได้เข้ามายึดอุปกรณ์การกระจายเสียงไป อย่างน้อยที่สุด ตอนนี้ ‘คนรักอุดร’ ถูกปิดปากแล้ว


--------------------------------------------------------------------------------
ข้ามทวีป : ประเทศไทยออกอากาศทางสถานีวิทยุบีบีซี ช่อง 4 วันพฤหัสบดีที่ 23 เมษายน พ.ศ.2552 เวลา 11.00 น. และออกอากาศซ้ำในวันจันทร์ที่ 27 เมษายน เวลา 20.30 น. (British Summer Time- BST)

ข่าวในหมวดเดียวกัน

ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามศาลชั้นต้น ไม่รับคำร้องขอให้เพิกถอนคำสั่งไต่สวนการตาย กรณีผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์ตากใบ
คำพิพากษาที่สำคัญอย่างยิ่งในคดีที่เกี่ยวกับเสรีภาพในการแสดงออก
กูเกิลแถลง “การคุกคามต่อระบบเศรษฐกิจอินเตอร์เน็ตที่มีศักยภาพของประเทศไทย”
การเสียชีวิตของคุณปู่อายุ 61 ปีระหว่างการถูกควบคุมตัว หลังถูกจำคุก เพราะถูกกล่าวหาว่า ส่งข้อความสั้นทางโทรศัพท์มือถือสี่ฉบับ
ความกังวลต่อความล่าช้าในการอ่านคำพิพากษาคดีอาญาต่อนักรณรงค์ด้านเสรีภาพสื่อ